- داروهای گیاهی بیماریهای کبد و گوارش
- داروهای گیاهی بیماریهای جنسی و ادراری
- داروهای گیاهی چاقی و لاغری
- داروهای گیاهی بیماریهای دستگاه تنفسی
- داروهای گیاهی بیماریهای مغز و اعصاب
- داروهای گیاهی تقویت و ناتوانی جنسی
- داروهای گیاهی بیماریهای بانوان
- داروهای گیاهی ناباروری و نازایی
- داروهای گیاهی بیماریهای قلبی و خون
- داروهای گیاهی بیماریهای پوست و مو
- داروهای گیاهی بیماریهای مفصلی و استخوان
پروستات چیست؟ علائم و راه های درمان آن
پروستات غدهای کوچک در دستگاه تناسلی مردان است که زیر مثانه و جلوی راستروده قرار دارد. بخشی از مجرای ادرار از میان این غده عبور میکند؛ به همین دلیل بزرگشدن یا التهاب پروستات میتواند جریان ادرار را تحت تأثیر قرار دهد.
مشکلات پروستات فقط یک بیماری نیستند. بزرگی خوشخیم پروستات، التهاب یا پروستاتیت و سرطان پروستات سه وضعیت متفاوتاند که ممکن است بعضی علائم مشترک داشته باشند، اما علت، روش تشخیص و درمانشان یکسان نیست. تکرر ادرار یا ضعیفشدن جریان ادرار بهتنهایی مشخص نمیکند فرد به کدام بیماری مبتلاست.
نکته مهم: ناتوانی ناگهانی در دفع ادرار، تب و لرز همراه با درد لگن، خون واضح در ادرار، درد شدید پهلو یا کاهش سطح هوشیاری نیازمند رسیدگی فوری پزشکی است. مصرف فرآورده گیاهی نباید مراجعه را به تأخیر بیندازد.
پروستات چیست و کجا قرار دارد؟
پروستات غدهای تقریباً به اندازه گردو است که در زیر مثانه قرار دارد و قسمت ابتدایی مجرای ادرار را احاطه میکند. اندازه آن با افزایش سن ممکن است بیشتر شود. بزرگشدن پروستات در بسیاری از مردان مسن رخ میدهد، اما میزان بزرگی همیشه با شدت علائم برابر نیست.
پروستات بخشی از مایعی را تولید میکند که وارد مایع منی میشود. این مایع از اسپرمها حمایت میکند و در عملکرد طبیعی دستگاه تولیدمثل نقش دارد. عضلات پروستات و بافتهای اطراف نیز هنگام انزال در حرکت مایع منی مشارکت میکنند.
این غده وظیفه هدایت ادرار را بر عهده ندارد. ادرار در کلیهها ساخته، در مثانه ذخیره و از طریق مجرای ادرار خارج میشود. اهمیت پروستات در ادرارکردن به دلیل قرارگرفتن آن در اطراف مجرای ادرار است.
بیماریهای شایع پروستات
بزرگی خوشخیم پروستات
بزرگی خوشخیم پروستات یا BPH به رشد غیرسرطانی بافت پروستات گفته میشود. این وضعیت با افزایش سن شایعتر میشود. کلمه «خوشخیم» به این معناست که سلولهای سرطانی وجود ندارند؛ بااینحال علائم ادراری آن ممکن است بر خواب و کیفیت زندگی اثر قابلتوجهی بگذارند.
بزرگی خوشخیم پروستات به سرطان تبدیل نمیشود، اما یک فرد میتواند همزمان BPH و سرطان پروستات داشته باشد. بنابراین وجود تشخیص بزرگی خوشخیم نباید باعث نادیدهگرفتن پیگیریهای توصیهشده شود.
پروستاتیت یا التهاب پروستات
پروستاتیت به التهاب پروستات گفته میشود. بعضی انواع آن در اثر عفونت باکتریایی ایجاد میشوند، اما همه موارد عفونی نیستند. سندرم درد مزمن لگن میتواند با درد لگنی و علائم ادراری همراه باشد، بدون آنکه عفونت باکتریایی مشخصی پیدا شود.
نوع حاد باکتریایی ممکن است ناگهانی و همراه با تب، لرز، درد، سوزش ادرار و بدحالی ایجاد شود و به درمان سریع نیاز دارد. پروستاتیت مزمن یا سندرم درد مزمن لگن ممکن است دورهای و طولانی باشد و درمان آن به ترکیبی از روشها نیاز داشته باشد.
سرطان پروستات
سرطان پروستات از رشد غیرطبیعی سلولهای این غده ایجاد میشود. بعضی سرطانهای پروستات بسیار آهسته رشد میکنند و ممکن است سالها مشکل مهمی ایجاد نکنند، درحالیکه برخی انواع تهاجمیترند و باید سریعتر درمان شوند.
سرطان پروستات در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است. به همین دلیل نبود مشکلات ادراری سرطان را بهطور کامل رد نمیکند. از طرف دیگر، وجود تکرر ادرار یا جریان ضعیف نیز به معنای سرطان نیست و بیشتر اوقات علتهای خوشخیم مطرحاند.
علائم بزرگی خوشخیم پروستات
علائم دستگاه ادراری تحتانی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- شروع دشوار ادرار؛
- نیاز به زورزدن برای شروع یا ادامه دفع؛
- ضعیفشدن فشار یا باریکشدن جریان ادرار؛
- قطع و وصلشدن جریان ادرار؛
- چکهکردن ادرار پس از پایان دفع؛
- احساس تخلیهنشدن کامل مثانه؛
- تکرر ادرار؛
- بیدارشدن مکرر در شب برای ادرارکردن؛
- احساس فوریت در دفع ادرار؛
- نشت ادرار پیش از رسیدن به سرویس بهداشتی.
شدت این علائم الزاماً اندازه پروستات را نشان نمیدهد. بعضی مردان با پروستات نسبتاً بزرگ علائم کمی دارند و برخی دیگر با افزایش حجم کمتر، مشکلات واضحی تجربه میکنند.
آیا تکرر ادرار همیشه از پروستات است؟
خیر. دیابت، مصرف داروهای ادرارآور، عفونت ادراری، مثانه بیشفعال، سنگ، مصرف زیاد کافئین، بیماریهای عصبی و نوشیدن مایعات فراوان در ساعات پایانی روز نیز میتوانند تکرر ادرار ایجاد کنند.
تکرر ادرار همراه با تشنگی شدید و کاهش وزن میتواند با قند خون بالا ارتباط داشته باشد. برای آشنایی با علائم مرتبط میتوانید مقاله دیابت چیست و چگونه کنترل میشود؟ را مطالعه کنید.
علائم پروستاتیت
نشانههای التهاب پروستات به نوع آن بستگی دارند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- درد یا سوزش هنگام ادرار؛
- تکرر و فوریت ادرار؛
- درد پایین شکم، کشاله ران یا ناحیه بین بیضه و مقعد؛
- درد آلت تناسلی یا بیضهها؛
- درد هنگام یا بعد از انزال؛
- مشکل در شروع ادرار؛
- جریان ضعیف ادرار؛
- تب و لرز در نوع حاد باکتریایی؛
- بدحالی، بدندرد یا تهوع در عفونت شدید.
تب، لرز و مشکل ادرارکردن میتواند نشانه پروستاتیت حاد باکتریایی باشد و نیازمند ارزیابی سریع است. در این شرایط ماساژ پروستات یا درمان خانگی خودسرانه مناسب نیست.
علائم سرطان پروستات
سرطان پروستات در مراحل اولیه معمولاً علامت مشخصی ندارد. در مراحل پیشرفتهتر ممکن است مشکلات ادراری، خون در ادرار یا مایع منی، کاهش وزن ناخواسته، اختلال نعوظ یا درد استخوان ایجاد شود. این علائم اختصاصی سرطان نیستند، اما نیازمند بررسیاند.
مشکلات نعوظ میتوانند دلایل عروقی، عصبی، دارویی، هورمونی یا روانی داشته باشند و همیشه از پروستات ناشی نمیشوند. مقاله اختلال نعوظ؛ علتها و روشهای درمان اطلاعات بیشتری در این زمینه ارائه میکند.
تفاوت بزرگی، التهاب و سرطان پروستات
- بزرگی خوشخیم: بیشتر با علائم انسداد یا تحریک مثانه و افزایش سن ارتباط دارد.
- پروستاتیت: ممکن است با درد لگن، سوزش ادرار، درد انزال و در نوع حاد با تب همراه باشد.
- سرطان پروستات: اغلب در مراحل اولیه بیعلامت است و تشخیص آن بر اساس بررسی پزشکی انجام میشود.
شباهت علائم به این معناست که تشخیص خودسرانه امکانپذیر نیست. آزمایش ادرار، معاینه، PSA، اندازهگیری ادرار باقیمانده و تصویربرداری ممکن است برای افتراق لازم باشند.
چه عواملی احتمال بزرگی خوشخیم پروستات را افزایش میدهند؟
- افزایش سن؛
- سابقه خانوادگی؛
- چاقی و کمتحرکی؛
- دیابت و بیماری قلبیعروقی؛
- برخی تغییرات هورمونی مرتبط با سن.
هیچ راه تضمینشدهای برای جلوگیری کامل از BPH وجود ندارد، اما حفظ وزن سالم، فعالیت بدنی و کنترل دیابت و فشارخون برای سلامت عمومی و دستگاه ادراری مفید است.
عوامل خطر سرطان پروستات
سن بالاتر مهمترین عامل خطر است. سابقه سرطان پروستات در پدر یا برادر، بهخصوص در سن پایینتر، خطر را افزایش میدهد. برخی تغییرات ژنتیکی ارثی نیز ممکن است مؤثر باشند. خطر و زمان بررسی باید بهصورت فردی ارزیابی شود.
داشتن عامل خطر به معنای ابتلای قطعی نیست و نداشتن آن نیز سرطان را کاملاً رد نمیکند.
تشخیص بیماریهای پروستات
شرح حال و پرسشنامه علائم
پزشک درباره قدرت جریان ادرار، تعداد دفعات دفع، بیدارشدن شبانه، درد، تب، داروها و سابقه بیماری سؤال میکند. گاهی از پرسشنامه استاندارد علائم پروستات برای سنجش شدت مشکل استفاده میشود.
معاینه مقعدی پروستات
پزشک با واردکردن انگشت دستکشپوشیده و آغشته به ماده لغزنده در راستروده، اندازه و قوام بخش قابل لمس پروستات را ارزیابی میکند. معاینه ممکن است بزرگی، حساسیت یا سفتی غیرمعمول را نشان دهد، اما بهتنهایی سرطان را تأیید یا رد نمیکند.
آزمایش ادرار و کشت
آزمایش ادرار به بررسی عفونت، خون، قند و برخی علتهای دیگر علائم کمک میکند. در صورت شک به عفونت، کشت ادرار میتواند نوع میکروب و حساسیت آن به آنتیبیوتیک را مشخص کند.
اندازهگیری PSA
PSA پروتئینی است که توسط سلولهای پروستات تولید میشود. سطح آن ممکن است در سرطان، بزرگی خوشخیم، التهاب یا عفونت پروستات افزایش پیدا کند. بنابراین PSA بالا مساوی سرطان نیست و PSA پایین نیز سرطان را صددرصد رد نمیکند.
سن، اندازه پروستات، داروها، دستکاری مجاری ادراری و بعضی فعالیتها میتوانند بر PSA اثر بگذارند. نتیجه باید توسط پزشک و در کنار سابقه، معاینه و روند تغییرات تفسیر شود.
اندازهگیری جریان و ادرار باقیمانده
آزمایش جریان ادرار شدت و سرعت خروج ادرار را اندازه میگیرد. سونوگرافی مثانه پس از دفع نیز مشخص میکند چه مقدار ادرار باقی مانده است. باقیماندن حجم زیاد ممکن است احتمال انسداد یا ضعف مثانه را مطرح کند.
سونوگرافی، MRI و نمونهبرداری
سونوگرافی میتواند اندازه پروستات، مثانه، کلیهها و ادرار باقیمانده را ارزیابی کند. MRI چندپارامتری در بررسی بعضی موارد مشکوک به سرطان کاربرد دارد. اگر بر اساس PSA، معاینه یا تصویربرداری احتمال سرطان مطرح باشد، ممکن است نمونهبرداری پیشنهاد شود.
آیا همه مردان باید آزمایش PSA بدهند؟
یک سن ثابت و یکسان برای همه وجود ندارد. غربالگری PSA هم مزیت دارد و هم ممکن است به تشخیص سرطانهایی منجر شود که هرگز در طول زندگی مشکلساز نمیشدند. این مسئله میتواند بررسی، نمونهبرداری یا درمانهای غیرضروری ایجاد کند.
تصمیم درباره PSA بهتر است پس از گفتوگو با پزشک و با توجه به سن، سابقه خانوادگی، وضعیت سلامت، امید به زندگی و ترجیح فرد گرفته شود. افراد دارای خطر بالاتر ممکن است لازم باشد این گفتوگو را زودتر آغاز کنند.
درمان بزرگی خوشخیم پروستات
درمان بر اساس شدت علائم، تأثیر بر زندگی، اندازه پروستات و وجود عوارض انتخاب میشود.
تحت نظر گرفتن
اگر علائم خفیفاند و عارضهای وجود ندارد، پزشک ممکن است پیگیری منظم و اصلاح سبک زندگی را پیشنهاد کند. تحت نظر گرفتن به معنای نادیدهگرفتن علائم نیست و باید تغییرات گزارش شوند.
داروهای شلکننده مسیر ادرار
داروهای مسدودکننده آلفا مانند تامسولوسین عضلات پروستات و گردن مثانه را شل میکنند و ممکن است نسبتاً سریع جریان ادرار را بهتر کنند. سرگیجه، افت فشار و تغییر انزال از عوارض احتمالیاند.
داروهای کوچککننده پروستات
فیناستراید و دوتاستراید میتوانند در بعضی افراد با پروستات بزرگتر، حجم غده را طی چند ماه کاهش دهند. این داروها ممکن است میل یا عملکرد جنسی را تحت تأثیر قرار دهند و مقدار PSA را نیز کاهش میدهند؛ بنابراین پزشک هنگام تفسیر PSA باید از مصرف آنها اطلاع داشته باشد.
روشهای کمتهاجمی و جراحی
اگر دارو مؤثر نباشد، عوارض ایجاد شود یا انسداد شدید باشد، روشهایی مانند تراشیدن پروستات از راه مجرا، لیزر و سایر روشهای کمتهاجمی مطرح میشوند. انتخاب روش به اندازه پروستات، وضعیت سلامت و امکانات درمانی بستگی دارد.
درمان پروستاتیت
در پروستاتیت باکتریایی، آنتیبیوتیک بر اساس تشخیص و در صورت امکان نتیجه کشت انتخاب میشود. نوع دارو و مدت درمان برای همه یکسان نیست. قطع زودهنگام یا مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک میتواند درمان را دشوار و مقاومت میکروبی ایجاد کند.
در سندرم درد مزمن لگن ممکن است از ترکیبی از داروها، فیزیوتراپی کف لگن، حمام گرم، مدیریت استرس و روشهای کنترل درد استفاده شود. چون همه موارد عفونی نیستند، تکرار آنتیبیوتیک بدون شواهد عفونت همیشه مفید نیست.
درمان سرطان پروستات
درمان به مرحله سرطان، درجه سلولها، مقدار PSA، سن، وضعیت عمومی و ترجیح بیمار بستگی دارد. گزینهها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- نظارت فعال برای بعضی سرطانهای کمخطر؛
- جراحی برداشت پروستات؛
- پرتودرمانی؛
- هورموندرمانی؛
- شیمیدرمانی یا داروهای هدفمند در موارد منتخب؛
- درمانهای تسکینی و کنترل درد در بیماری پیشرفته.
انتخاب درمان نیازمند بررسی مزایا و عوارضی مانند بیاختیاری ادرار، اختلال نعوظ و اثرات هورمونی است.
راهکارهای سبک زندگی برای علائم ادراری
- کاهش مصرف مایعات در دو تا سه ساعت پیش از خواب، بدون ایجاد کمآبی؛
- محدودکردن کافئین و الکل در صورت تشدید تکرر ادرار؛
- پرهیز از نگهداشتن طولانی ادرار؛
- دفع دوباره پس از چند لحظه برای تخلیه بهتر مثانه؛
- کنترل یبوست؛
- فعالیت بدنی منظم؛
- حفظ وزن مناسب؛
- بررسی داروهایی که ممکن است علائم را تشدید کنند.
برخی داروهای سرماخوردگی و ضداحتقانها ممکن است احتباس ادرار را در فرد مبتلا به بزرگی پروستات تشدید کنند. پیش از مصرف درباره این موضوع با داروساز سؤال کنید.
تغذیه مناسب برای سلامت پروستات
رژیم غذایی متعادل شامل سبزیها، میوهها، حبوبات، غلات کامل، ماهی و چربیهای غیراشباع برای سلامت عمومی مفید است. کاهش مصرف گوشتهای فراوریشده، غذاهای بسیار پرچرب و خوراکیهای پرنمک نیز توصیه منطقیتری از رژیمهای سخت و ادعاهای پاکسازی است.
گوجهفرنگی، تخم کدو و مواد غذایی حاوی آنتیاکسیدان میتوانند بخشی از برنامه سالم باشند، اما هیچ ماده غذایی بهتنهایی بزرگی یا سرطان پروستات را درمان نمیکند.
درمان گیاهی پروستات؛ چه شواهدی وجود دارد؟
نخل ارهای، گزنه، تخم کدو و برخی عصارههای گیاهی برای علائم بزرگی خوشخیم بررسی شدهاند، اما نتایج مطالعات یکسان نیست. کیفیت و مقدار ماده مؤثره در محصولات نیز متفاوت است؛ بنابراین نمیتوان اثربخشی همه فرآوردهها را تضمین کرد.
گیاهان دارویی نباید برای درمان سرطان، عفونت حاد یا احتباس ادراری استفاده شوند. آنها ممکن است با داروهای فشارخون، رقیقکننده خون، داروهای ادراری و درمانهای هورمونی تداخل داشته باشند.
نکات مصرف محصول گیاهی پروستات
در نوین عطاری محصولی با عنوان داروی گیاهی ورم پروستات و تکرر ادرار ارائه شده است. طبق صفحه محصول، این فرآورده حاوی ترکیباتی مانند عصاره گزنه، تخم کدو، انیسون ستارهای، تخم ختمی و شیرینبیان است.
این محصول نباید جایگزین آزمایش ادرار، PSA، سونوگرافی، آنتیبیوتیک تجویزشده یا درمان انسداد شود. اگر سوزش ادرار، تب، خون در ادرار یا ناتوانی در دفع دارید، ابتدا باید علت مشخص شود.
وجود شیرینبیان در یک فرآورده میتواند برای افراد مبتلا به فشارخون بالا، بیماری قلبی یا کلیوی و کسانی که داروهای ادرارآور، کورتونی یا بعضی داروهای قلبی مصرف میکنند مهم باشد. پیش از مصرف، ترکیبات و تداخلها را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.
سایر فرآوردههای این حوزه در دسته داروهای گیاهی بیماریهای جنسی و ادراری قرار دارند. انتخاب محصول باید پس از مشخصشدن علت علائم انجام شود.
عوارض درماننکردن انسداد ادراری
انسداد قابلتوجه خروج ادرار ممکن است به احتباس ادرار، عفونتهای مکرر، سنگ مثانه، آسیب مثانه یا در موارد شدید آسیب کلیه منجر شود. وجود مشکل طولانی در دفع ادرار نیازمند ارزیابی است، حتی اگر درد وجود نداشته باشد.
چه زمانی باید فوراً مراجعه کنیم؟
- ناتوانی کامل و ناگهانی در دفع ادرار؛
- تب و لرز همراه با درد لگن یا سوزش ادرار؛
- خون واضح یا لخته در ادرار؛
- درد شدید پایین شکم و احساس پُری مثانه؛
- درد شدید پهلو همراه با تهوع یا تب؛
- استفراغ، گیجی یا بدحالی شدید؛
- کاهش واضح حجم ادرار؛
- ضعف پا، بیاختیاری جدید یا بیحسی ناحیه بین پاها.
باورهای نادرست درباره پروستات
بزرگی پروستات حتماً سرطان است
خیر. بزرگی خوشخیم و سرطان دو بیماری جداگانهاند. تشخیص بر اساس بررسی پزشکی انجام میشود.
اگر PSA بالا باشد سرطان قطعی است
خیر. بزرگی خوشخیم، التهاب، عفونت و عوامل دیگر نیز میتوانند PSA را افزایش دهند. نتیجه بالا نیازمند تفسیر و بررسی بیشتر است.
PSA طبیعی سرطان را کاملاً رد میکند
خیر. برخی سرطانها با PSA پایینتر نیز رخ میدهند. پزشک نتیجه را همراه عوامل خطر و معاینه ارزیابی میکند.
همه مردان مسن باید جراحی شوند
بسیاری از افراد علائم خفیفی دارند و با پیگیری، اصلاح سبک زندگی یا دارو کنترل میشوند. جراحی برای شرایط مشخص توصیه میشود.
تکرر ادرار حتماً از پروستات است
دیابت، عفونت، مثانه بیشفعال، داروها و مصرف زیاد کافئین نیز میتوانند علت باشند.
فرآورده گیاهی هیچ عارضهای ندارد
ترکیبات گیاهی ممکن است فشارخون، قند، انعقاد خون یا عملکرد داروها را تغییر دهند. طبیعیبودن به معنای بیخطر بودن برای همه نیست.
سؤالات متداول درباره پروستات
از چه سنی پروستات بزرگ میشود؟
تغییرات پروستات ممکن است از میانسالی آغاز شوند و با افزایش سن شایعتر شوند. زمان شروع و شدت علائم در افراد متفاوت است.
آیا بزرگی خوشخیم پروستات باعث سرطان میشود؟
خیر. BPH به سرطان تبدیل نمیشود، اما امکان وجود همزمان دو بیماری وجود دارد.
آیا رابطه جنسی برای پروستات مضر است؟
فعالیت جنسی معمولاً باعث بزرگی پروستات نمیشود. در پروستاتیت ممکن است انزال دردناک باشد و توصیه مناسب به وضعیت فرد بستگی دارد.
آیا پروستات باعث اختلال نعوظ میشود؟
بیماریهای پروستات، درد، اضطراب و بعضی درمانهای پروستات میتوانند بر عملکرد جنسی اثر بگذارند؛ اما اختلال نعوظ علتهای متعدد دیگری نیز دارد.
آیا دوچرخهسواری برای پروستات بد است؟
دوچرخهسواری طولانی ممکن است بهطور موقت فشار ناحیه لگن یا PSA را تحت تأثیر قرار دهد، اما بهتنهایی علت ثابتشده سرطان نیست. تنظیم زین و استراحت میتواند ناراحتی را کاهش دهد.
آیا مصرف آب زیاد پروستات را درمان میکند؟
مصرف مایعات کافی مفید است، اما آب زیاد بزرگی پروستات را درمان نمیکند و میتواند تکرر ادرار را بیشتر کند. محدودیت شدید آب نیز خطر کمآبی دارد.
چه پزشکی بیماری پروستات را درمان میکند؟
پزشک عمومی میتواند ارزیابی اولیه را انجام دهد، اما متخصص اورولوژی در تشخیص و درمان بیماریهای پروستات و دستگاه ادراری تخصص دارد.
جمعبندی
پروستات غدهای در زیر مثانه است که بخشی از مایع منی را تولید میکند. بزرگی خوشخیم، التهاب و سرطان از بیماریهای مهم آن هستند. جریان ضعیف ادرار، تکرر، بیدارشدن شبانه، فوریت دفع، درد لگن و سوزش ادرار از علائم احتمالیاند، اما علت را بهتنهایی مشخص نمیکنند.
معاینه، آزمایش ادرار، PSA، اندازهگیری ادرار باقیمانده و تصویربرداری بر اساس شرایط فرد انجام میشوند. تصمیم درباره غربالگری PSA نیز باید با توجه به سن، عوامل خطر و ترجیح فرد و پس از گفتوگو با پزشک گرفته شود.
سبک زندگی سالم و بعضی فرآوردههای گیاهی ممکن است در کنترل علائم خفیف نقش حمایتی داشته باشند، اما جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیستند. ناتوانی در دفع ادرار، تب و لرز، خون در ادرار یا درد شدید نیازمند رسیدگی سریع است.