- داروهای گیاهی بیماریهای کبد و گوارش
- داروهای گیاهی بیماریهای جنسی و ادراری
- داروهای گیاهی چاقی و لاغری
- داروهای گیاهی بیماریهای دستگاه تنفسی
- داروهای گیاهی بیماریهای مغز و اعصاب
- داروهای گیاهی تقویت و ناتوانی جنسی
- داروهای گیاهی بیماریهای بانوان
- داروهای گیاهی ناباروری و نازایی
- داروهای گیاهی بیماریهای قلبی و خون
- داروهای گیاهی بیماریهای پوست و مو
- داروهای گیاهی بیماریهای مفصلی و استخوان
بواسیر یا هموروئید چیست؟ دلیل ایجاد و درمان بواسیر
تقریباً از هر چهار بزرگسال، سه نفر در مقطعی از زندگی خود با مشکل آزاردهنده بواسیر (Hemorrhoids) مواجه میشوند. بواسیر چیست؟ بواسیر به رگهای خونی متورم و ملتهب در اطراف مقعد یا ناحیه تحتانی رکتوم گفته میشود که شباهت زیادی به واریس دارند. درک دقیق علت بواسیر، شناسایی انواع آن، و شناخت راهکارهای مؤثر درمان بواسیر و پیشگیری از عود برای بهبود کیفیت زندگی ضروری است. این مقاله جامعترین راهنمای شما برای شناخت هموروئید، علائم، درمان بواسیر در خانه و روشهای نوین درمانی است.
بواسیر چیست؟
بواسیر تودههای متورم و التهابی از بافت هستند که شامل رگهای خونی، بافت همبند و الیاف عضلانی میباشند. این رگها نقش مهمی در کنترل مدفوع دارند، اما وقتی متورم میشوند، تبدیل به هموروئید دردناک میشوند.
انواع هموروئید
بواسیر بر اساس محل تشکیل به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
-
بواسیر خارجی (External Hemorrhoids):
-
محل: زیر پوست اطراف دهانه مقعد (خارج از دریچه مقعد).
-
علائم: به شدت دردناک هستند، زیرا منطقه خارجی حاوی پایانههای عصبی زیادی است. در صورت تشکیل لخته خون (هموروئید ترومبوز شده)، درد ناگهانی و شدیدی ایجاد میشود.
-
-
بواسیر داخلی (Internal Hemorrhoids):
-
محل: داخل رکتوم و بالای دریچه مقعد.
-
علائم: معمولاً دردناک نیستند (به دلیل کمبود پایانههای عصبی در آن ناحیه)، اما شایعترین علامت بواسیر داخلی، خونریزی قرمز روشن و بدون درد هنگام اجابت مزاج است.
-
درجهبندی: بواسیر داخلی بر اساس میزان بیرونزدگی (پرولاپس) از ۱ تا ۴ درجهبندی میشود (درجه ۴ بیرونزدگی دائم دارد).
-
علائم شایع بواسیر
-
خونریزی: وجود خون قرمز روشن روی دستمال توالت یا قطره قطره در کاسه توالت (اغلب در بواسیر داخلی).
-
خارش (پروریتوس آنی): احساس خارش یا سوزش در ناحیه مقعد.
-
احساس توده: احساس یک توده حساس یا برآمده در اطراف مقعد (بواسیر خارجی).
-
درد و ناراحتی: بهویژه هنگام نشستن یا در حین اجابت مزاج.
علت بواسیر چیست؟ عوامل افزایشدهنده فشار
علت بواسیر مستقیماً به افزایش فشار بر رگهای خونی در قسمت تحتانی رکتوم مرتبط است.
الف) یبوست و فشار در حین اجابت مزاج
-
یبوست مزمن: این شایعترین علت بواسیر است. مدفوع سخت و خشک باعث میشود که فرد فشار زیادی برای دفع وارد کند.
-
زور زدن (Straining): زور زدن مداوم در توالت باعث کشیدگیو تورم رگهای هموروئیدی میشود.
ب) سبک زندگی و عادات غذایی
-
کمبود فیبر: رژیم غذایی کمفیبر و کممایعات منجر به یبوست و مدفوع سخت میشود.
-
کمتحرکی: نشستن طولانیمدت (بهویژه در توالت) فشار بر رگهای مقعد را افزایش میدهد.
ج) شرایط خاص و زمینهای
-
بارداری: افزایش حجم خون و فشار جنین بر رگهای لگنی و رکتوم، بواسیر را در زنان باردار بسیار شایع میکند.
-
اسهال مزمن: اگرچه یبوست شایعتر است، اما اسهال مزمن نیز میتواند باعث تحریک و التهاب شود.
-
افزایش سن: با افزایش سن، بافتهای حمایتی در رکتوم و مقعد ضعیفتر میشوند.
تشخیص بواسیر و رد علل جدیتر
تشخیص بواسیر معمولاً آسان است، اما هدف اصلی پزشکی، رد کردن بیماریهای جدیتر مانند سرطان کولورکتال یا پولیپهای روده است که علائم مشابهی (مانند خونریزی) دارند.
الف) معاینه بالینی
-
معاینه مقعدی: پزشک با مشاهده ناحیه خارجی، بواسیر خارجی و لختههای احتمالی را بررسی میکند.
-
معاینه رکتوم با انگشت (DRE): برای بررسی ناهنجاریها و تودهها در رکتوم.
ب) روشهای آندوسکوپی
-
آنوسکوپی (Anoscopy): استفاده از یک لوله کوچک با چراغ (آنوسکوپ) برای مشاهده دیواره مجرای مقعدی و تشخیص بواسیر داخلی (درجهبندی).
-
سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی: اگر بیمار بالای ۵۰ سال باشد یا علائم هشداردهندهای مانند خون در مدفوع مخلوط شده، کاهش وزن غیرقابل توضیح یا سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ داشتهباشد، پزشک برای بررسی کل روده بزرگ این آزمایشات را تجویز میکند.
راههای درمان بواسیر
درمان بواسیر در مراحل اولیه با روشهای خانگی و تغییرات سبک زندگی آغاز میشود و در صورت عدم بهبود، به مداخلات سرپایی یا جراحی ارتقا مییابد.
الف) درمان بواسیر در خانه و تغییرات سبک زندگی
-
افزایش فیبر غذایی: مصرف روزانه ۲۵ تا ۳۵ گرم فیبر (از طریق میوهها، سبزیجات، غلات کامل و مکملها) برای نرم کردن مدفوع و کاهش زور زدن.
-
هیدراتاسیون (مصرف مایعات): نوشیدن حداقل ۸ لیوان آب در روز.
-
حمام سیتز (Sitz Bath): نشستن در آب گرم ساده (نه داغ) به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، ۲ تا ۳ بار در روز. این کار به کاهش درد، خارش و شل شدن اسفنکتر مقعد کمک میکند.
-
پمادهای موضعی: استفاده از کرمهای بدون نسخه حاوی هیدروکورتیزون یا فندق افسونگر (Witch Hazel) برای کاهش التهاب و درد.
ب) درمانهای سرپایی (برای بواسیر داخلی درجه ۱ و ۲)
-
باندینگ (Rubber Band Ligation): رایجترین درمان سرپایی. یک باند لاستیکی کوچک در پایه بواسیر داخلی قرار داده میشود تا جریان خون آن قطع شود و پس از چند روز خشک شده و بیفتد.
-
اسکلروتراپی (Sclerotherapy): تزریق یک محلول شیمیایی به داخل بواسیر برای کوچک کردن و جمع کردن آن.
-
انعقاد با اشعه مادون قرمز (IRC): استفاده از حرارت شدید برای کوچک کردن و از بین بردن بواسیر داخلی.
ج) جراحی (برای بواسیر درجه ۳ و ۴)
-
هموروئیدکتومی (Hemorrhoidectomy): برداشتن کامل بافت بواسیر به صورت جراحی. مؤثرترین روش برای موارد شدید یا عودکننده.
-
هموروئیدوپکسی (PPH): یک روش منگنه کردن که برای قرار دادن مجدد بواسیر پرولاپس شده به داخل و قطع جریان خون استفادهمیشود.
نقش سلامت کبد و گوارش در پیشگیری از بواسیر
همانطور که ذکر شد، یبوست مزمن عامل اصلی بواسیر است و یبوست اغلب با مشکلات در عملکرد کبد و گوارش مرتبط است.
ارتباط یبوست، کبد و صفرا
-
تولید صفرا: کبد مسئول تولید صفرا است که برای هضم چربی و تحریک روده جهت حرکت (پریستالسیس) ضروری است. مشکلات کبدی یا کمبود صفرا میتواند به یبوست و مدفوع خشک منجر شود.
-
سمزدایی: عملکرد ضعیف کبد در دفع سموم نیز میتواند بر تعادل روده تأثیر بگذارد.
بنابراین، تقویت کبد و بهبود عملکرد گوارش به صورت غیرمستقیم، خطر یبوست مزمن و در نتیجه بواسیر را کاهش میدهد. برای حمایت از سلامت دستگاه گوارش و کبد برای نرمی بهتر مدفوع، میتوانید منابع مربوط به داروهای گیاهی بیماریهای کبد و گوارش را بررسی کنید.
داروهای گیاهی و تغذیه برای پیشگیری و درمان بواسیر
استفاده از داروهای گیاهی میتواند بهعنوان یک راهکار کمکی مؤثر برای کاهش التهاب و تسهیل دفع عمل کند.
الف) داروهای گیاهی مؤثر در درمان بواسیر
-
آلوئهورا (Aloe Vera): ژل آلوئهورا موضعی به دلیل خاصیت ضدالتهابی و تسکیندهندگی میتواند برای کاهش سوزش و خارش مفید باشد.
-
فندق افسونگر (Witch Hazel): دارای خواص قابض بوده و به جمع شدن عروق و کاهش تورم کمک میکند.
-
فلانوئیدها (Flavonoids): موادی هستند که در گیاهانی مانند شاهبلوط هندی یافت میشوند و میتوانند استحکام دیواره رگهای خونی را افزایش دهند.
برای کسب اطلاعات جامعتر در مورد این روشهای حمایتی، میتوانید منابع مربوط به داروهای گیاهی را بررسی کنید، اما همیشه قبل از مصرف هر مکمل، با پزشک مشورت نمایید.
ب) فیبر و تغذیه مناسب
پیشگیری از بواسیر عمدتاً به دو عامل اصلی بستگی دارد:
-
فیبر محلول: مانند جو دوسر و پسیلیوم (بهبود نرمی مدفوع).
-
فیبر نامحلول: مانند سبزیجات برگ سبز و غلات کامل (افزایش حجم مدفوع).
هدف اصلی ایناست که اجابت مزاج آسانو بدون زور زدن باشد تا فشار به عروق هموروئیدی به حداقل برسد.
نتیجه نهایی درباره بواسیر
بواسیر یک وضعیت شایع، دردناک اما قابل درمان است. اکثر موارد با تغییرات سبک زندگی و درمان بواسیر در خانه قابل کنترل هستند. کلید اصلی پیشگیری، جلوگیری از یبوست مزمن است.
زمان مراجعه فوری به پزشک
خونریزی رکتال هرگز نباید نادیده گرفتهشود. اگر موارد زیر را تجربه کردید، فوراً به متخصص گوارش یا جراح کولورکتال مراجعه کنید:
-
خونریزی شدید و ناگهانی.
-
مدفوع سیاه یا قیری رنگ (نشاندهنده خونریزی از قسمتهای بالایی دستگاه گوارش است).
-
درد مقعدی شدید و ناگهانی همراه با توده سفت (هموروئید ترومبوز شده).
-
کاهش وزن یا خستگی غیر قابل توضیح (که میتواند نشانهای از سرطان روده باشد).
سؤالات متداول
-
آیا بواسیر مسری است؟ خیر. بواسیر یک بیماری وریدی است و مسری نیست.
-
بواسیر داخلی درد دارد؟ بواسیر داخلی معمولاً درد ندارد، اما خونریزی دارد. نوع خارجی به دلیل وجود پایانههای عصبی، بسیار دردناک است.
-
بهترین راه درمان بواسیر در خانه چیست؟ حمام سیتز (نشستن در آب گرم) و افزایش شدید مصرف فیبر و آب بهترین راهکارها هستند.
-
آیا بواسیر به سرطان تبدیل میشود؟ خیر. بواسیر یک بیماری خوشخیم است و به سرطان روده تبدیل نمیشود، اما علائم هر دو ممکن است مشابه باشند.