پروستات چیست؟ علائم و راه های درمان آن

پروستات یکی از مهم‌ترین اعضای دستگاه تناسلی مردان است. پروستات‌چیست؟ پروستات‌غده‌ای کوچک به اندازه گردو است که زیر مثانه قرار دارد و مجرای ادرار از میان آن عبور می‌کند. با افزایش سن، این غده مستعد ابتلا به بیماری‌های مختلفی می‌شود که شایع‌ترین آن‌ها شامل بزرگی خوش‌خیم (BPH)، پروستاتیت (التهاب) و سرطان پروستات‌است. درک دقیق عملکرد آن، آگاهی از علائم‌پروستات و شناخت روش‌های نوین تشخیص و راه های درمان‌پروستات برای حفظ سلامت مردان حیاتی است. این مقاله جامع‌ترین راهنمای شما برای شناخت این غده و بیماری‌های مرتبط با آن است.

پروستات چیست؟

پروستات‌‌غده‌ای عضلانی و فیبری است که در محل تلاقی مثانه و مجرای ادرار قرار دارد. این غده ادرار را از مثانه دریافت کرده و به آلت تناسلی هدایت می‌کند. مجرای ادرار (Urethra) دقیقاً از مرکز این غده عبور می‌کند؛ به همین دلیل است که هر گونه تورم یا بزرگی در پروستات، مستقیماً بر عملکرد ادراری تأثیر می‌گذارد.

وظیفه اصلی غده پروستات

وظیفه اصلی‌پروستات، تولید مایع سفیدرنگی است که بخشی از مایع منی را تشکیل می‌دهد. این مایع:

1. تغذیه اسپرم: مایع‌پروستات حاوی آنزیم‌ها و مواد مغذی است که به حفظ سلامت و تحرک اسپرم کمک می‌کند.

2. حفاظت از اسپرم: ماهیت قلیایی این مایع به خنثی کردن محیط اسیدی واژن کمک کرده و بقای اسپرم را افزایش می‌دهد.

بیماری‌های شایع پروستات: علائم و تفاوت‌ها

با افزایش سن، پروستات‌می‌تواند دچار سه مشکل اصلی شود که هر یک علائم و پروتکل‌های تشخیص و راه های درمان‌پروستات متفاوتی دارند.

الف) بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH)

• BPH چیست؟ هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات (BPH) شایع‌ترین مشکل پروستات است. این حالت یک وضعیت غیرسرطانی است که در آن سلول‌های‌پروستات تکثیر شده و باعث بزرگ شدن غده می‌شوند.

• علت: عمدتاً به دلیل تغییرات هورمونی مرتبط با سن (افزایش دی‌هیدروتستوسترون یا DHT).

• علائم شایع BPH:

  • علائم انسدادی: جریان ادرار ضعیف، قطره‌قطره آمدن ادرار در انتهای دفع، احساس عدم تخلیه کامل مثانه.

  • علائم تحریکی: تکرر ادرار (به خصوص شب‌ها – نوکتوری)، نیاز ناگهانی و فوری به ادرار کردن.

ب) پروستاتیت (Prostatitis)

• پروستاتیت‌چیست؟ التهاب غده‌پروستات که معمولاً به دلیل عفونت باکتریایی یا علل غیرعفونی رخ می‌دهد.

• علائم شایع‌پروستاتیت: درد شدید در ناحیه لگن، کشاله ران یا کمر، درد در هنگام انزال و ادرار کردن، و تب (در نوع باکتریایی حاد).

ج) سرطان پروستات (Prostate Cancer)

• سرطان پروستات‌چیست؟ رشد غیرقابل کنترل سلول‌های بدخیم در‌پروستات.

• علائم شایع سرطان: در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است. در مراحل پیشرفته‌تر، علائم مشابه BPH یا پروستاتیت (مانند مشکلات ادراری) و گاهی درد استخوان‌ها (در صورت متاستاز) بروز می‌کند.

تشخیص‌ پروستات

تشخیص‌پروستات به‌ویژه برای سرطان، بر غربالگری منظم در مردان بالای ۵۰ سال (و بالاتر از ۴۰ سال در صورت وجود سابقه خانوادگی) تمرکز دارد.

الف) معاینه مقعدی

پزشک با وارد کردن انگشت دستکش‌پوشیده به داخل رکتوم، پروستات را از نظر اندازه، شکل، بافت و وجود هرگونه گره یا سفت شدگی بررسی می‌کند. این معاینه برای تشخیص بزرگی و علائم سرطان پروستات ضروری است.

ب) آزمایش خون PSA

• PSA چیست؟ پروتئینی است که توسط سلول‌های‌پروستات تولید می‌شود. سطح PSA در خون با سرطان‌پروستات، BPH و‌پروستاتیت افزایش می‌یابد.

• اهمیت: PSA یک ابزار غربالگری کلیدی است، اما اختصاصی نیست. سطح بالا لزوماً به معنای سرطان نیست؛ بلکه نشان‌دهنده نیاز به بررسی بیشتر است.

ج) بیوپسی (نمونه‌برداری) و تصویربرداری

• سونوگرافی و MRI: برای اندازه‌گیری حجم دقیق‌پروستات و مشاهده ناهنجاری‌های بافت (به‌ویژه MRI چند پارامتری برای هدف‌گیری نواحی مشکوک به سرطان).

• بیوپسی: تنها راه تأیید قطعی سرطان پروستات. تحت هدایت سونوگرافی یا MRI، نمونه‌های کوچکی از بافت برای بررسی پاتولوژی برداشته می‌شوند.

راه‌های درمان پروستات

راه‌های درمان‌پروستات کاملاً به نوع بیماری و شدت آن بستگی دارد.

الف) درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH)

1. تغییرات سبک زندگی: کاهش مصرف مایعات قبل از خواب و کاهش مصرف کافئین و الکل.

2. دارودرمانی:

   • مسدودکننده‌های آلفا (مانند تامسولوسین): باعث شل شدن عضلات اطراف گردن مثانه و پروستات می‌شوند و جریان ادرار را بهبود می‌بخشند.

   • مهارکننده‌های ۵-آلفا ردوکتاز (مانند فیناستراید): باعث کوچک شدن‌پروستات در طول زمان می‌شوند.

3. جراحی‌های کم تهاجمی: مانند TURP (برداشتن‌پروستات از طریق مجرای ادرار)، لیزردرمانی یا بخاردرمانی (مانند Rezum) برای برداشتن بافت اضافی پروستات و رفع انسداد.

ب) درمان پروستاتیت

• پروستاتیت‌باکتریایی حاد: نیاز به دوره‌های طولانی (۴ تا ۶ هفته) آنتی‌بیوتیک دارد.

• پروستاتیت مزمن: درمان پیچیده‌تر است و ممکن است شامل آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدالتهاب، مسدودکننده‌های آلفا و فیزیوتراپی لگن باشد.

ج) درمان سرطان پروستات

پروتکل درمان بر اساس درجه سرطان (نمره گلیسون) و مرحله آن تعیین می‌شود:

• نظارت فعال (Active Surveillance): برای سرطان‌های با رشد بسیار آهسته، به‌جای درمان فوری، بیمار تحت معاینات منظم PSA و بیوپسی قرار می‌گیرد.

• جراحی (پروستاتکتومی): برداشتن کامل غده‌پروستات (معمولاً با روش رباتیک).

• پرتودرمانی: استفاده از پرتوهای پرانرژی برای کشتن سلول‌های سرطانی.

• هورمون‌درمانی: کاهش سطح تستوسترون (سوخت اصلی سلول‌های سرطانی پروستات).

راه‌های پیشگیری و تقویت پروستات

حفظ سلامت عمومی بدن و سیستم ادراری می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های شایع پروستات کمک کند.

الف) نقش سبک زندگی در پیشگیری از بیماری‌های پروستات

• تغذیه سالم: رژیم غذایی سرشار از میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل. کاهش مصرف گوشت قرمز و چربی‌های اشباع.

• ورزش منظم: حفظ وزن سالم و ورزش منظم به مدیریت هورمون‌ها و کاهش ریسک BPH کمک می‌کند.

• مدیریت التهاب: برخی مطالعات نشان داده‌اند که کاهش التهاب مزمن در بدن می‌تواند به سلامت‌پروستات کمک کند.

ب) داروهای گیاهی برای بیماری‌های جنسی و ادراری

برخی منابع سنتی و مطالعات تکمیلی، بر نقش داروهای گیاهی در حمایت از سلامت‌پروستات، به‌ویژه در موارد BPH و پروستاتیت مزمن تأکید دارند. این ترکیبات عمدتاً بر کاهش التهاب و تعادل هورمونی تمرکز دارند.

• نخل اره‌ای (Saw Palmetto): یکی از محبوب‌ترین گیاهان برای کاهش علائم ادراری ناشی از BPH.

• عصاره دانه‌های کدو تنبل: به دلیل داشتن روی (Zinc) و ترکیبات دیگر، برای تقویت عملکرد مثانه و جریان ادرار مفید است.

برای کسب اطلاعات جامع‌تر در مورد این روش‌های حمایتی، می‌توانید منابع مربوط به داروهای گیاهی بیماری‌های جنسی و ادراری را بررسی کنید، اما همیشه قبل از مصرف هر مکمل، با پزشک مشورت نمایید.

عوامل خطر و غربالگری منظم

آگاهی از عوامل خطر به شما کمک می‌کند تا زمان مناسب برای شروع غربالگری را تعیین کنید.

• سن: شایع‌ترین عامل خطر. احتمال ابتلا به BPH و سرطان پروستات با افزایش سن به شدت بالا می‌رود.

• سابقه خانوادگی: اگر برادر یا پدر شما به سرطان پروستات مبتلا شده باشند، خطر ابتلای شما دو برابر می‌شود.

• نژاد: مردان آفریقایی-آمریکایی بیشتر در معرض خطر هستند.

توصیه غربالگری: مردان با خطر متوسط باید غربالگری PSA را از ۵۰ سالگی شروع کنند. مردان با خطر بالا باید این غربالگری را از ۴۰ تا ۴۵ سالگی شروع کنند.

نتیجه نهایی درباره پروستات

پروستات غده‌ای حیاتی در سلامت مردان است که بیماری‌های آن بسیار شایع و در عین حال، قابل مدیریت هستند. تشخیص زودهنگام (به خصوص از طریق آزمایش PSA) برای بهبود چشم‌انداز درمان سرطان‌پروستات حیاتی است.

زمان مراجعه فوری به پزشک

اگر هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، فوراً به متخصص اورولوژی مراجعه کنید:

• ناتوانی ناگهانی در دفع ادرار (احتباس ادرار حاد).

• وجود خون در ادرار یا مایع منی.

• درد شدید و ناگهانی در ناحیه لگن، کشاله ران یا کمر.

سؤالات متداول

• آیا بزرگی‌پروستات (BPH) به سرطان تبدیل می‌شود؟ خیر. BPH و سرطان‌پروستات دو بیماری جداگانه هستند و BPH به سرطان تبدیل نمی‌شود.

• آیا سطح PSA بالا همیشه به معنای سرطان است؟ خیر. PSA بالا می‌تواند ناشی از BPH، پروستاتیت (عفونت) یا فعالیت شدید جنسی اخیر باشد؛ اما نیاز به ارزیابی بیشتر دارد.

• بهترین راه پیشگیری از سرطان‌پروستات چیست؟ هیچ راه قطعی نیست، اما رژیم غذایی کم‌چرب، ورزش منظم و غربالگری منظم بهترین راهکارها هستند.

• چه سنی برای غربالگری پروستات‌مناسب است؟ معمولاً از ۵۰ سالگی، و برای افراد با سابقه خانوادگی یا نژاد پرخطر از ۴۰ تا ۴۵ سالگی.

(برای مشاهده محصول داروی گیاهی ورم پروستات و تکرر ادرار کلیک کنید.)