آفت دهان چیست؟ علائم و روش های درمان

آفت دهان که بیشتر افراد در طول زندگی خود با یک زخم کوچک و آزاردهنده در دهان روبه‌رو می‌شوند که خوردن و صحبت کردن را برای آن‌ها دشوار می‌کند. شما این ضایعات کوچکِ سفید یا خاکستری با حاشیه قرمز را آفت دهان می‌نامید. اگرچه آفت‌ها دردناک هستند، اما خبر خوب این است که آفت دهان مسری نیست و در اغلب موارد، یک وضعیت خوش‌خیم محسوب می‌شود. بزرگ‌ترین دغدغه، یافتن درمان آفت دهان سریع‌و مؤثراست. این مقاله راهنمای کامل شما برای شناخت انواع آفت، علت آفت دهان چیست، تشخیص و بهترین راهکارهای تسکین فوری درد و درمان است.

آفت دهان چیست؟

آفت دهان، یک ضایعه زخمی است که در نتیجه تخریب لایه بالایی مخاط دهان (اپیتلیوم) به وجود می‌آید. این زخم‌ها برخلاف تبخال، همیشه در داخل دهان ظاهر می‌شوند و ارتباطی با ویروس هرپس ندارند. پایانه‌های عصبی زیر زخم در معرض هوا و تحریک قرار می‌گیرند و همین وضعیت باعث ایجاد درد آفت می‌شود.

انواع آفت دهان

علائم واضح آفت دهان

• ظاهر زخم: یک لکه سفید یا خاکستری، با حاشیه قرمز روشن و ملتهب.

• احساس سوزش: احساس سوزش یا مورمور شدن ۱ تا ۲ روز قبل از ظاهر شدن زخم.

• درد: درد شدید هنگام صحبت کردن، جویدن یا بلعیدن غذاهای اسیدی، تند یا شور.

• محل زخم: معمولاً روی گونه داخلی، لب، زیر زبان یا روی لثه (مخاط غیر کراتینه).

علت آفت دهان چیست؟

علت آفت دهان همیشه مشخص نیست، اما پزشکان معتقدند که این وضعیت ناشی از یک پاسخ ایمنی غیرعادی بدن در مواجهه با عوامل محرک است.

الف) عوامل محرک موضعی

• آسیب بافتی: گاز گرفتن تصادفی گونه، سایش دندان شکسته یا لبه تیز پروتز.

• خمیر دندان: استفاده از خمیر دندان‌ها یا دهان‌شویه‌های حاوی لوریل سولفات سدیم (SLS) می‌تواند مخاط دهان را تحریک کند.

• غذاهای اسیدی: مصرف زیاد مرکبات (لیمو، پرتقال)، گوجه فرنگی، یا آجیل‌های خاص.

ب) عوامل خطر داخلی و سیستمیک

• استرس عاطفی: استرس و اضطراب شدید می‌تواند یکی از قوی‌ترین محرک‌ها باشد، زیرا بر عملکرد سیستم ایمنی تأثیر می‌گذارد.

• تغییرات هورمونی: برخی زنان در دوره‌های خاصی از چرخه قاعدگی دچار عود آفت می‌شوند.

• کمبودهای تغذیه‌ای: کمبود ویتامین‌های گروه B (به‌ویژه B12، فولات)، آهن یا روی، با افزایش زخم دهان مرتبط است.

• بیماری‌های زمینه‌ای: گاهی اوقات آفت‌دهان می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های دستگاه گوارش باشد، مانند بیماری کرون، کولیت اولسراتیو یا بیماری سلیاک. در این موارد، تقویت سیستم ایمنی بدن و حمایت از سلامت کبد و گوارش ضروری است. در صورت نیاز به تقویت این بخش از بدن، می‌توانید منابع مربوط به داروهای گیاهی بیماری‌های کبد و گوارش را بررسی کنید.

تشخیص آفت دهان چگونه است؟ تفاوت با تبخال و سایر زخم‌ها

تشخیص آفت دهان معمولاً بر اساس معاینه چشمی (کلینیکی) انجام می‌شود و نیاز به آزمایش خاصی ندارد.

تفاوت زخم دهان (آفت) با تبخال

تشخیص زخم‌های مزمن و جدی

اگر یک زخم دهان بیش از سه هفته طول بکشد، باید توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود. در موارد بسیار نادر، زخم‌های طولانی‌مدت ممکن است نشانه‌ای از موارد جدی‌تر (مانند سرطان دهان) باشند؛ بنابراین، طول دوره درمان یک عامل کلیدی در تشخیص است.

درمان آفت دهان

هدف اصلی درمان آفت‌دهان، کاهش درد، تسریع بهبودی و جلوگیری از عفونت ثانویه است.

الف) پروتکل‌های پزشکی

• بی‌حس‌کننده‌های موضعی: پمادها و ژل‌هایی حاوی لیدوکائین یا بنزوکائین برای کاهش درد قبل از غذا خوردن.

• شستشو دهنده‌های درمانی: دهان‌شویه‌های حاوی کلرهگزیدین یا کورتیکواستروئیدهای موضعی (مانند تریامسینولون) که به صورت تجویزی برای کاهش التهاب و درد استفاده می‌شوند.

• محافظ‌های موضعی: برخی محصولات یک لایه محافظ روی زخم ایجاد می‌کنند تا از تماس آن با غذا و بزاق جلوگیری شود.

• سوزاندن شیمیایی: در آفت‌های ماژور و شدید، پزشک برای تسریع بهبودی، زخم را با مواد شیمیایی یا نیترات نقره می‌سوزاند

ب) درمان‌های خانگی آفت دهان و تسکین فوری

با استفاده از روش‌های ساده خانگی، درد را تسکین می‌دهید و روند بهبودی را سریع‌تر می‌کنید.

1. شستشو با آب نمک: قرقره کردن آب نمک گرم (یک قاشق چای‌خوری نمک در یک لیوان آب) به ضدعفونی محیط دهان و تسریع خشک شدن زخم کمک می‌کند.

2. استفاده از یخ: مکیدن تکه‌های کوچک یخ روی زخم می‌تواند درد را به صورت موقت کاهش دهد.

3. جوش شیرین: مخلوطی از جوش شیرین و آب برای تهیه خمیر و قرار دادن آن روی آفت، می‌تواند اسیدیته محیط را خنثی کند.

4. تسکین دهنده گیاهی: برخی افراد از داروهای گیاهی مانند عصاره شیرین بیان (Licorice) یا آلوئه‌ورا به صورت موضعی برای تسکین استفاده می‌کنند.

ج) نکات تغذیه‌ای مهم برای تسریع درمان

• اجتناب از محرک‌ها: از خوردن غذاهای بسیار تند، شور، سخت یا اسیدی پرهیز کنید.

• مصرف مکمل: در صورت تشخیص کمبود، مکمل‌های ویتامین B12 و آهن را زیر نظر پزشک مصرف کنید.

نتیجه گیری آفت دهان

آفت دهان معمولاً یک وضعیت خوش‌خیم و موقتی است. اکثر آفت‌های مینور بدون نیاز به مداخله پزشکی و تنها با مدیریت درد و رعایت بهداشت دهان، طی دو هفته بهبود می‌یابند.

زمان مراجعه به پزشک

اگرچه اکثر آفت‌ها خود به خود خوب می‌شوند، اما در موارد زیر باید حتماً به پزشک مراجعه کنید:

• آفتی که بیش از سه هفته طول کشیده‌باشد.

• آفت‌های ماژور که درد شدیدی ایجاد کرده‌و خوردن‌و آشامیدن را غیرممکن کنند.

• عود مکرر و غیرعادی آفت دهان (مثلاً بیش از ۳ بار در سال).

• زخم دهان همراه با تب بالا، اسهال یا بثورات پوستی (که ممکن است نشان‌دهنده یک بیماری سیستمیک باشد).