عفونت واژن چیست؟ علائم و راه های درمان

خارش، سوزش، بوی ناخوشایند یا تغییر ترشحات واژن از مشکلات شایعی هستند که بسیاری از زنان تجربه می‌کنند. این علائم همیشه یک علت ندارند؛ ممکن است ناشی از عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی، عفونت مقاربتی، حساسیت پوستی، خشکی واژن یا بیماری دیگری باشند. به همین دلیل، انتخاب خودسرانه داروی ضدقارچ یا آنتی‌بیوتیک فقط بر اساس ظاهر ترشحات ممکن است مؤثر نباشد و حتی تشخیص علت اصلی را به تأخیر بیندازد.

رنگ، بو و مقدار ترشح به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیستند. زمان شروع علائم، خارش، درد لگن، وضعیت بارداری، احتمال عفونت مقاربتی و نتیجه معاینه یا آزمایش در انتخاب درمان اهمیت دارند. در این مقاله انواع شایع عفونت و التهاب واژن، روش‌های درمان و علائم نیازمند مراجعه پزشکی را بررسی می‌کنیم.

آیا هر ترشح واژن نشانه عفونت است؟

خیر. واژن به‌طور طبیعی مقداری ترشح تولید می‌کند. ترشح طبیعی معمولاً شفاف یا سفید، بدون بوی آزاردهنده و بدون خارش، درد یا سوزش است. مقدار و غلظت آن ممکن است در طول چرخه قاعدگی، هنگام تخمک‌گذاری، بارداری یا تحریک جنسی تغییر کند.

اگر ترشح نسبت به حالت معمول فرد تغییر محسوسی پیدا کند و همراه با بوی شدید، خارش، سوزش، درد، زخم، خونریزی غیرعادی یا درد لگن باشد، احتمال عفونت یا التهاب بیشتر می‌شود و باید علت بررسی شود.

عفونت واژن چیست؟

واژینیت به التهاب واژن گفته می‌شود و ممکن است عفونی یا غیرعفونی باشد. سه علت شایع عفونی عبارت‌اند از:

• واژینوز باکتریایی
• عفونت قارچی واژن
• تریکومونیازیس

عفونت‌های مقاربتی مانند کلامیدیا و سوزاک نیز ممکن است باعث ترشح یا درد شوند، اما بیشتر دهانه رحم را درگیر می‌کنند. تبخال تناسلی می‌تواند زخم و سوزش و زگیل تناسلی می‌تواند ضایعات پوستی ایجاد کند.

انواع عفونت واژن و تفاوت آن‌ها

عفونت قارچی واژن

عفونت قارچی معمولاً در اثر رشد بیش‌ازحد گونه‌های کاندیدا ایجاد می‌شود. کاندیدا ممکن است به‌طور طبیعی در بدن وجود داشته باشد، اما تغییر محیط واژن می‌تواند رشد آن را بیشتر کند.

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• خارش شدید واژن و اطراف آن
• سوزش، به‌ویژه هنگام ادرار یا رابطه
• قرمزی و تورم ناحیه خارجی
• ترشح سفید و غلیظ که ممکن است شبیه پنیر باشد
• درد یا ترک سطحی پوست در موارد شدید

عفونت قارچی معمولاً بوی ماهی ایجاد نمی‌کند. نبود ترشح غلیظ نیز عفونت قارچی را کاملاً رد نمی‌کند.

واژینوز باکتریایی

واژینوز باکتریایی زمانی رخ می‌دهد که تعادل طبیعی باکتری‌های واژن تغییر کند. این وضعیت الزاماً یک عفونت مقاربتی کلاسیک نیست، اما فعالیت جنسی و شریک جدید می‌توانند با تغییر خطر آن ارتباط داشته باشند.

علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• ترشح رقیق سفید، خاکستری یا متمایل به سبز
• بوی شبیه ماهی، به‌خصوص پس از رابطه یا هنگام قاعدگی
• سوزش هنگام ادرار
• خارش یا تحریک خفیف

بسیاری از افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند. درمان موارد علامت‌دار معمولاً با آنتی‌بیوتیک خوراکی یا واژینال انجام می‌شود.

تریکومونیازیس

تریکومونیازیس یک عفونت مقاربتی است که توسط انگل ایجاد می‌شود. بسیاری از افراد علامتی ندارند، اما همچنان می‌توانند عفونت را منتقل کنند.

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• ترشح زرد، سبز یا خاکستری که گاهی کف‌آلود است
• بوی ناخوشایند
• خارش و سوزش
• درد هنگام ادرار یا رابطه
• قرمزی ناحیه تناسلی

درمان شریک یا شرکای جنسی برای جلوگیری از انتقال مجدد اهمیت دارد و تا پایان درمان باید بر اساس توصیه پزشک از رابطه پرهیز یا از روش محافظتی استفاده شود.

کلامیدیا و سوزاک

این عفونت‌ها ممکن است بدون علامت باشند. در صورت بروز علائم می‌توانند باعث ترشح غیرعادی، سوزش ادرار، خونریزی بین قاعدگی‌ها، خونریزی پس از رابطه یا درد لگن شوند.

درمان نشدن ممکن است به بیماری التهابی لگن و مشکلات باروری منجر شود. آزمایش و درمان شریک جنسی بر اساس تشخیص پزشک ضروری است.

تبخال تناسلی

تبخال ممکن است با تاول یا زخم دردناک، سوزش، خارش و گاهی علائم عمومی مانند تب آغاز شود. همه زخم‌های تناسلی ناشی از تبخال نیستند و برای تشخیص باید معاینه و در صورت نیاز آزمایش انجام شود.

علت‌های غیرعفونی خارش و سوزش واژن

هر خارش یا سوزشی ناشی از عفونت نیست. علت‌های غیرعفونی عبارت‌اند از:

• حساسیت به صابون، شوینده، پد، دستمال مرطوب یا محصولات عطردار
• شست‌وشوی زیاد یا دوش واژینال
• اصطکاک و لباس تنگ
• اگزما یا سایر بیماری‌های پوستی
• خشکی و نازک شدن بافت در دوران یائسگی
• بیماری‌های التهابی ناحیه تناسلی
• جسم خارجی مانند تامپون باقی‌مانده

مصرف مکرر داروی ضدقارچ در این شرایط کمکی نمی‌کند و ممکن است تحریک را بیشتر کند.

ترشحات واژن بر اساس رنگ چه معنایی دارند؟

شفاف یا سفید بدون بو و خارش: اغلب طبیعی است، به‌خصوص اگر با چرخه تغییر کند.

سفید و غلیظ همراه با خارش: ممکن است با عفونت قارچی سازگار باشد، اما تشخیص قطعی نیست.

خاکستری یا سفید رقیق با بوی ماهی: احتمال واژینوز باکتریایی را مطرح می‌کند.

زرد یا سبز و بدبو: ممکن است در تریکومونیازیس یا برخی عفونت‌های دیگر دیده شود.

خونی یا قهوه‌ای: می‌تواند به قاعدگی مربوط باشد؛ اما خونریزی بین دوره‌ها، پس از رابطه یا پس از یائسگی باید بررسی شود.

ظاهر ترشح به‌تنهایی درمان را مشخص نمی‌کند. چند بیماری می‌توانند علائم مشابه داشته باشند و گاهی بیش از یک عفونت هم‌زمان وجود دارد.

چه عواملی خطر عفونت قارچی را افزایش می‌دهند؟

• مصرف اخیر آنتی‌بیوتیک
• بارداری و تغییرات هورمونی
• دیابت کنترل‌نشده
• ضعف سیستم ایمنی
• مصرف بعضی داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
• رطوبت و پوشیدن لباس خیس برای مدت طولانی

دیابت کنترل‌نشده می‌تواند احتمال عفونت قارچی مکرر را افزایش دهد. اگر عفونت‌های مکرر همراه با تشنگی، ادرار زیاد یا سابقه خانوادگی دیابت دارید، مقاله دیابت چیست و چه علائمی دارد؟ می‌تواند به شناخت نشانه‌های مهم کمک کند؛ تشخیص نهایی نیازمند آزمایش است.

عفونت واژن چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک یا ماما درباره علائم، زمان شروع، چرخه قاعدگی، بارداری، داروها، سابقه عفونت و احتمال بیماری مقاربتی سؤال می‌کند. ممکن است ناحیه خارجی و داخل واژن معاینه شود و نمونه‌ای از ترشحات برای بررسی گرفته شود.

آزمایش‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• بررسی pH واژن
• مشاهده نمونه زیر میکروسکوپ
• آزمایش مولکولی برای عفونت‌های مقاربتی
• کشت قارچ در موارد پیچیده یا عودکننده
• آزمایش ادرار در صورت علائم ادراری
• آزمایش بارداری در شرایط لازم

خودتشخیصی فقط بر اساس ترشح قابل‌اعتماد نیست؛ به‌خصوص اگر نخستین بار است که این علائم را تجربه می‌کنید.

درمان عفونت قارچی واژن

عفونت قارچی ساده معمولاً با داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی درمان می‌شود. انتخاب دارو به شدت علائم، بارداری، سابقه عود، نوع قارچ و داروهای دیگر بستگی دارد.

اگر قبلاً تشخیص قطعی عفونت قارچی داشته‌اید و علائم دقیقاً مشابه است، داروساز ممکن است درباره درمان بدون نسخه راهنمایی کند. در موارد زیر بهتر است پیش از درمان معاینه شوید:

• اولین بار است که علائم ایجاد شده‌اند.
• باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد.
• علائم شدید یا مکررند.
• دیابت یا ضعف ایمنی دارید.
• داروی بدون نسخه مؤثر نبوده است.
• ترشح بدبو، درد لگن یا تب دارید.

در بارداری، نوع و شکل داروی ضدقارچ باید با نظر پزشک انتخاب شود و مصرف خودسرانه داروی خوراکی مناسب نیست.

درمان واژینوز باکتریایی

واژینوز باکتریایی علامت‌دار معمولاً با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود. دارو ممکن است به‌صورت قرص، ژل یا کرم واژینال باشد. دوره درمان باید کامل شود، حتی اگر بو و ترشح زودتر کاهش پیدا کنند.

این مشکل ممکن است پس از درمان عود کند. عود به معنی رعایت نکردن بهداشت نیست. اگر چند بار در سال تکرار شود، پزشک ممکن است درمان طولانی‌تر یا برنامه پیشگیرانه پیشنهاد کند.

دوش واژینال تعادل میکروبی را بیشتر به هم می‌زند و می‌تواند احتمال عود را افزایش دهد.

درمان عفونت‌های مقاربتی

در تریکومونیازیس، کلامیدیا یا سوزاک باید داروی مناسب بر اساس تشخیص مصرف شود و شریک جنسی نیز ارزیابی یا درمان شود. تا زمانی که درمان کامل نشده و دوره توصیه‌شده نگذشته است، رابطه می‌تواند باعث انتقال مجدد شود.

بهبود علائم به معنی پاک شدن قطعی عفونت نیست. در بعضی موارد تکرار آزمایش یا بررسی سایر عفونت‌های مقاربتی توصیه می‌شود.

عفونت واژن در بارداری

افزایش ترشح در بارداری می‌تواند طبیعی باشد، اما بوی ناخوشایند، خارش، سوزش، درد، خونریزی یا خروج مایع آبکی مداوم باید بررسی شود. بعضی عفونت‌ها در بارداری با عوارض بیشتری همراه‌اند و درمان آن‌ها اهمیت دارد.

داروهای واژینال و خوراکی در بارداری محدودیت‌های متفاوتی دارند. از مصرف خودسرانه قرص ضدقارچ، آنتی‌بیوتیک، گیاهان دارویی یا مواد داخل واژن خودداری کنید.

درد شکم، تب، خونریزی، انقباض، کاهش حرکت جنین یا احتمال پارگی کیسه آب نیازمند تماس فوری با مرکز درمانی است.

عفونت و خشکی واژن در یائسگی

کاهش استروژن در یائسگی می‌تواند با خشکی، سوزش، خارش، درد هنگام رابطه و علائم ادراری همراه باشد. این نشانه‌ها ممکن است با عفونت اشتباه گرفته شوند.

اگر علائم پس از یائسگی شروع شده‌اند، درمان مکرر قارچ بدون معاینه مناسب نیست. مرطوب‌کننده‌های واژینال، روان‌کننده‌ها یا درمان موضعی هورمونی ممکن است برای افراد مناسب مطرح شوند، اما انتخاب آن‌ها باید با توجه به سابقه پزشکی باشد.

برای آشنایی با سایر تغییرات این دوره می‌توانید مقاله گرگرفتگی و اختلالات یائسگی را مطالعه کنید.

تفاوت عفونت واژن و عفونت ادراری

عفونت ادراری بیشتر با سوزش هنگام ادرار، تکرر، فوریت ادرار و درد پایین شکم همراه است. عفونت واژن بیشتر باعث تغییر ترشح، بو، خارش و تحریک واژن می‌شود. بااین‌حال، علائم ممکن است هم‌پوشانی داشته باشند یا هر دو مشکل هم‌زمان وجود داشته باشند.

تب، درد پهلو، تهوع و حال عمومی نامناسب همراه با علائم ادراری می‌تواند نشانه درگیری کلیه باشد و نیاز به ارزیابی سریع دارد.

روش‌های خانگی خطرناک برای عفونت واژن

دوش واژینال

واژن نیازی به شست‌وشوی داخلی ندارد. دوش واژینال تعادل طبیعی باکتری‌ها را تغییر می‌دهد و ممکن است عفونت و التهاب را بیشتر کند.

قرار دادن سیر داخل واژن

قرار دادن سیر ممکن است باعث سوختگی، التهاب و آسیب مخاط شود و درمان استاندارد عفونت قارچی نیست.

استفاده از سرکه یا جوش شیرین

تغییر خودسرانه pH واژن با مواد خانگی ممکن است مخاط را تحریک و تعادل طبیعی را مختل کند. این مواد نباید داخل واژن استفاده شوند.

استفاده از ماست

ماست خوراکی برای استفاده داخل واژن تولید نشده است و ممکن است حاوی مواد یا میکروب‌های نامناسب باشد. شواهد کافی برای جایگزینی آن با درمان دارویی وجود ندارد.

روغن‌ها و اسانس‌های غلیظ

روغن درخت چای، آویشن، پونه، بادام تلخ و سایر اسانس‌ها ممکن است روی مخاط واژن باعث سوزش و حساسیت شوند. هیچ اسانس خالصی را داخل واژن استفاده نکنید.

داروهای گیاهی برای عفونت واژن

محصولات گیاهی ممکن است ترکیبات و کاربردهای متفاوتی داشته باشند. شواهد درباره اثربخشی بسیاری از آن‌ها محدود است و گیاهی بودن به معنی بی‌خطر بودن برای مخاط واژن، بارداری یا مصرف هم‌زمان با داروها نیست.

اگر قصد بررسی داروی گیاهی عفونت واژن و ترشحات زنانگی را دارید، ابتدا شکل مصرف، ترکیبات، منع مصرف و هشدارهای محصول را کامل بخوانید. فرآورده‌ای که برای مصرف خوراکی طراحی شده نباید خودسرانه داخل واژن استفاده شود.

این محصول جایگزین آزمایش عفونت مقاربتی، درمان شریک، آنتی‌بیوتیک ضروری یا ارزیابی درد لگن و تب نیست. اگر علائم برای اولین بار ایجاد شده‌اند، باردار هستید یا ترشح بدبو و درد دارید، ابتدا تشخیص پزشکی اهمیت دارد.

چگونه از عفونت و التهاب واژن پیشگیری کنیم؟

• داخل واژن را با آب، شوینده یا دوش شست‌وشو ندهید.
• برای ناحیه خارجی از محصولات ملایم و بدون عطر استفاده کنید.
• پس از شست‌وشو ناحیه را بدون مالش شدید خشک کنید.
• لباس زیر مرطوب یا لباس ورزشی خیس را زود تعویض کنید.
• لباس بسیار تنگ را برای مدت طولانی نپوشید.
• از پد، اسپری و دستمال معطر در ناحیه تناسلی پرهیز کنید.
• آنتی‌بیوتیک را فقط در صورت تجویز مصرف کنید.
• برای کاهش عفونت‌های مقاربتی از روش محافظتی مناسب استفاده کنید.
• در صورت تشخیص عفونت مقاربتی، درمان شریک و توصیه‌های پزشک را کامل اجرا کنید.
• در صورت دیابت، کنترل قند خون را جدی بگیرید.

آیا پروبیوتیک از عفونت واژن جلوگیری می‌کند؟

پروبیوتیک‌ها برای پیشگیری یا درمان بعضی مشکلات واژن بررسی شده‌اند، اما نوع سویه، مقدار و روش مصرف در محصولات متفاوت است و شواهد برای جایگزینی آن‌ها با درمان استاندارد کافی نیست.

پروبیوتیک ممکن است در شرایط مشخص به‌عنوان درمان کمکی مطرح شود، اما نباید باعث قطع آنتی‌بیوتیک یا ضدقارچ تجویزی شود. استفاده داخل واژن از محصولات خوراکی توصیه نمی‌شود.

عفونت واژن مکرر چیست؟

تکرار علائم ممکن است به دلایل مختلف رخ دهد:

• تشخیص اولیه اشتباه بوده است.
• دارو کامل مصرف نشده است.
• نوع قارچ به درمان معمول پاسخ نمی‌دهد.
• عفونت مقاربتی درمان نشده یا دوباره منتقل شده است.
• دیابت کنترل نشده یا ضعف ایمنی وجود دارد.
• علت اصلی حساسیت یا بیماری پوستی است، نه عفونت.

در عفونت مکرر، مصرف پشت‌سرهم داروهای بدون نسخه مناسب نیست. ممکن است نمونه‌گیری، کشت یا برنامه درمان طولانی‌تر لازم باشد.

آیا همسر نیز باید درمان شود؟

پاسخ به نوع عفونت بستگی دارد. در تریکومونیازیس، کلامیدیا و سوزاک، ارزیابی و درمان شریک اهمیت دارد. در عفونت قارچی ساده، درمان شریک بدون علامت معمولاً به‌طور روتین لازم نیست. در واژینوز باکتریایی نیز تصمیم درمان شریک به شرایط و راهنمای بالینی بستگی دارد.

در صورت وجود زخم، ترشح، خارش یا علائم تناسلی در شریک، ارزیابی پزشکی لازم است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

• اولین بار است که علائم واژینال دارید.
• ترشح بدبو، زرد، سبز یا خونی ایجاد شده است.
• درد پایین شکم یا لگن دارید.
• تب، لرز یا حال عمومی نامناسب دارید.
• زخم، تاول یا ضایعه تناسلی دیده می‌شود.
• پس از رابطه با شریک جدید علائم ایجاد شده است.
• باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد.
• پس از یائسگی خونریزی یا ترشح جدید دارید.
• درمان بدون نسخه مؤثر نبوده است.
• علائم مرتب عود می‌کنند.
• دیابت، ضعف ایمنی یا بیماری زمینه‌ای دارید.

چه علائمی نیازمند رسیدگی فوری هستند؟

• درد شدید لگن یا شکم
• تب بالا همراه با ترشح و درد
• غش، ضعف شدید یا سرگیجه
• خونریزی شدید
• آزمایش بارداری مثبت همراه با درد یا خونریزی
• استفراغ مداوم یا ناتوانی در نوشیدن مایعات

سؤالات متداول درباره عفونت واژن

از کجا بفهمیم عفونت قارچی است یا باکتریایی؟

قارچ بیشتر با خارش شدید و ترشح سفید غلیظ همراه است و واژینوز باکتریایی بیشتر ترشح رقیق و بوی ماهی ایجاد می‌کند؛ اما علائم هم‌پوشانی دارند و تشخیص قطعی ممکن است به معاینه یا آزمایش نیاز داشته باشد.

آیا عفونت واژن واگیردار است؟

به علت بستگی دارد. تریکومونیازیس و سایر عفونت‌های مقاربتی منتقل می‌شوند. عفونت قارچی و واژینوز باکتریایی در دسته کلاسیک بیماری‌های مقاربتی قرار نمی‌گیرند، هرچند فعالیت جنسی می‌تواند در برخی موارد نقش داشته باشد.

آیا عفونت واژن باعث ناباروری می‌شود؟

عفونت قارچی ساده معمولاً باعث ناباروری نمی‌شود. کلامیدیا و سوزاک درمان‌نشده می‌توانند به بیماری التهابی لگن و آسیب لوله‌های رحمی منجر شوند.

آیا هنگام عفونت می‌توان رابطه داشت؟

رابطه ممکن است درد و تحریک را بیشتر کند و در عفونت‌های مقاربتی باعث انتقال شود. بهتر است تا مشخص شدن علت و تکمیل درمان بر اساس توصیه پزشک عمل شود.

آیا شستن زیاد از عفونت جلوگیری می‌کند؟

خیر. شست‌وشوی داخلی یا استفاده مکرر از مواد شوینده تعادل طبیعی واژن را مختل می‌کند. تمیز کردن ملایم ناحیه خارجی کافی است.

آیا عفونت واژن باعث عقب افتادن قاعدگی می‌شود؟

عفونت ساده معمولاً علت اصلی تأخیر قاعدگی نیست. بارداری، استرس، تغییر وزن و اختلالات هورمونی باید در نظر گرفته شوند. برای شناخت علت‌ها می‌توانید مقاله علت بی‌نظمی قاعدگی را مطالعه کنید.

آیا ترشح بدبو همیشه عفونت است؟

بوی واضح و جدید می‌تواند نشانه واژینوز باکتریایی، تریکومونیازیس یا جسم خارجی باشد. تشخیص فقط با بو امکان‌پذیر نیست و در صورت تداوم باید بررسی شود.

آیا داروی ضدقارچ را می‌توان برای هر خارش واژن مصرف کرد؟

خیر. حساسیت، بیماری پوستی، واژینوز و عفونت مقاربتی ممکن است علائم مشابه داشته باشند. مصرف مکرر ضدقارچ می‌تواند درمان علت اصلی را عقب بیندازد.

جمع‌بندی

تغییر ترشح، خارش، سوزش یا بوی واژن می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی و تریکومونیازیس درمان یکسانی ندارند و استفاده خودسرانه از دارو یا روش‌های خانگی ممکن است وضعیت را بدتر کند.

از دوش واژینال، سیر، سرکه، جوش شیرین، ماست و اسانس‌های غلیظ داخل واژن استفاده نکنید. اگر برای نخستین بار علائم دارید، باردار هستید، احتمال عفونت مقاربتی وجود دارد یا علائم با تب، درد لگن، زخم یا خونریزی همراه‌اند، برای تشخیص و درمان مناسب به پزشک یا ماما مراجعه کنید.